anoche

Diccionario histórico de la lengua española (1933-1936)

También en esta página: DH (1960-1996)

Diccionario histórico de la lengua española (1960-1996)

También en esta página: DH (1933-1936)
anoche, anoch, a noche, anochi, anuet, añueite, anueche, anuechi, anuichi. (Del lat. ad noctem.) adv. t. Ayer. Cf. MndzPidal Cantar de Mio Cid 1908 I 293. Cf. ast. occ. anueite.
c1140 Mio Cid (1911) v. 42: Antes de la noche en Burgos dél entró su carta. / [...] / El Rey lo ha uedado, anoch dél e[n]tró su carta, / Con grant recabdo &1 fuerte mientre sellada. Ibid. v. 2048: De vn día es legado antes el Rey don Alfonsso. / Quando vieron que vinie el buen Campeador / Reçebir lo salen con tan grand onor. / [...] / "Fuéssedes my huésped, si uos plogiesse, señor". / Dixo el Rey: "non es aguisado oy: / Vos agora legastes, &1 nos vinjemos anoch". [PCrónGen. c 1289, NBAE V 600b,37: Vn día antes que el Çid llegasse llegó el rey don Alfonso [...]. Et el rey dixo: "non es guysado, ca uos legastes agora et nos llegamos ayer".] c1280 Biblia mediev. romanc. (1927) Gén 31,29: Ay poder de mi mano de fazer con vosotros mal; e Dios de vuestro padre me dixo anoche, deziendo: Guárdate de fablar con Jacob de bien a mal. [Vulgata: heri; Biblia Escorial I-j-4: anoche; Ferrara: a noche; Scio: ayer; Bover-Cantera: ayer noche.] a1508 Amadís (1959) 185,290: ―Por essa fe, señor, que dezís, digo que es verdad que le dexé biuo y sano ahún no ha diez días; mas ¿por qué lo preguntáys? ―Porque nos vino a dezir anoche Arcaláus que lo matara. [Cf. Ibíd. 181a: Llegó [Arcaláus] a casa del rey Lisuarte vna mañana quando el sol salia [...]. ―Señor, yo vengo a vos porque hize tal pleyto de parescer aqui a contar cómo maté en vna batalla vn cauallero.]
2. Ayer por la noche.
c1240-50 Alexandre (ms. O s. XIV ed. 1934) v. 1014a: Auie hý un Ricombre que era de Egipto; / auielo ante noche enna estrella uisto, / que lo auie de matar un cauallero greçisco / [...]. / Conosçílo anoche por mi sabedoria / quem' sacaría ell alma hue en este día; / sepas bien por uerdat que por end querria / morir de la tu mano &1 graçírtelo ýa. c1295 GConqUltramar (1503) lib. II f0 111b: Se partieron a noche de nos otros &1 no eran por todos más de cien caualleros. c1480-1511 TAPIA (Canc. Gen. 1511) 174d: Anoche me despedí / con dolor y pena esquiua, / reyna mia, y Dios de mí. + 9 SIGLOS XIII-XV (anoche, 1 a noche).
1503 AYORA, G. Cartas (1794) 2: Mi primo [...] entró en Francia a noche sábado 16 de setiembre. 1605-8? CASTRO, GUILLÉN Curioso impertinente III (1926 II) 527b: ¿Se os ha olvidado / el concierto para hoy? / ―En otras cosas estoy / desde anoche desvelado. c1674 CALDERÓN Devoción misa (1717) 185a: Disculpar no quiero / las turbaciones de anoche, / pues te pasó a ti lo mesmo. + 54 SIGLOS XVI-XVII (anoche, 7 a noche).
1718 Nueva Vizcaya (Boyd-Bowman LHA 18 s/v): Anochi bolvió. 1760 RAMÓN DE LA CRUZ Hostería (NBAE XXIII) 8b: Pensando con este arbitrio / comer bien y hacer dinero, / que es lo que anoche me dijo. 1878 GALDÓS Fam. León Roch (1908 I) 14: Anoche, cuando rezaba, le pedí a Dios por ti. 1948 BADÍA MARGARIT VAragonés: Anuet. 1961 BENAVIDES MORO VLeón: Añueite. 1962-66 OROZ, R. Lengua cast. en Chile 78: Anochi. 1970 PENNY HPasiega 143. [Anoche y anueche. En transcripción fonética.] 1971 PALOMINO, Á. Torremolinos 317: Un compresor de la planta de refrigeración se averió anoche mismo. 1978 CONDE SAIZ, Ma V. HSobrescobio: Anuechi: Anoche. (Más raro: a n u i c h i). + 57 SIGLOS XVIII-XX.
b) antes, o ante, de ~. loc. adv. Anteayer por la noche.
1621 GÓNGORA Carta (1921 III) 190: Al conde de Saldaña mandó S. M. antes de anoche le intimase el señor don Baltasar de Zúñiga renunciase el oficio de caballeriço maior. 1624 Ibíd. 280: Don Pedro Cárdenas me dijo antes de anoche que hacía soledad vuestra merced, que al fin era continuo del jardín i tenía buen gusto.
1760 ISLA Cartas fam. (1785 III) 276: Antes de a noche fue a visitar a tu marido en compañía del suyo. 1950 ALVAR Repert. ansotano (1978) 28b: A n t i s d a n o c h e: `anteanoche'. 1970 PENNY HPasiega 71. [Antesdanoche.] Ibíd. 183. [Antes de anoche. En transcripción fonética.] 1973 ALEA lám. 1447 mapa 1568. [Antes de anoche, antesdanoche, ante de anoche, antedeanoche, antedanoche.] Ibíd. [Entedanoche, Cád.] 1978 ALEICan lám. 1083 mapa 1025. [Antesdianoche, La Palma, Tenerife.] 1978 CONDE SAIZ, Ma V. HSobrescobio: Antesdanuechi: Anteanoche. (Más raro: a n t e s d a n u i c h i.) Ibíd. Entesdanuechi.

→ 1495 NEBRIJA, &. 1601-11 ROSAL. 1726-1984 Ac. 1767 TERREROS (1786), &.

Tesoro de los diccionarios históricos de la lengua española 2021
Real Academia Española © Todos los derechos reservados

Con el apoyo de Inditex

Sobre el TDHLE

Rueda de palabras

cerrar

Buscador general de la RAE

cerrar

Diccionarios

Dudas rápidas